•  
    Rectangle

    Te Orokohanga ake o te Tangata

    e ai ki te iwi Maya

    Nā Hana Pōmare e tuhi

    Nā Ellie May Logan ngā whakaahua

    Nā Hēni Jacob i whakamāori

  •  
    Rectangle

    I te ati ko te hū.
    I te ati ko te ngū.

    I te ati ko te kore, atu i te wai –
    he wai honu rukuruku,
    he wai pango kerekere –
    he wai pō uriuri.

    Kāore he mārama,
    He hū noa, he ngū noa.

  •  
    Rectangle Rectangle

    Ara mai ana ko Hurakan, te atua
    o ngā hau, ki reira pūawhe haere ai i te kore.

    pūawhe

    Ka ā haere ka karawhiu haere (o te hau pūkeri).

    Karangahia ana e ia he oneone – ehara, puta ake ana he oneone.

    Koia tēnei ko Hurakan te kaihanga o te ao nui tonu, o te rangi nui tonu.

    Kupu Taka
  •  
    Rectangle Rectangle

    E ono ngā atua e huihui ana i aua wai mangu piropiro, he mau kahu hurumanu kānapanapa.

    Nā rātou ko Hurakan, ko te āhua o te papa e takoto ake nei.

    Nā ngā pūmanawa ahurei o tēnā,
    o tēnā, ko te manawa o te whenua
    me ōna ngoi auaha katoa atu.

  •  
    Rectangle

    Nohopuku ana, kōpipiri ana a
    Papa, me te āta taupiri anō ki
    a Rangi.

    Engari he Ceiba e tupu ana i waenganui, e tupu ana kia tiketike. Nā te rākau nei i tauwehe a
    Rangi rāua ko Papa, kia tae
    mai ai te mārama, ngā hihi
    o te ora, ki te ao.

    Ceiba

    He momo rākau nō te Pokapū o Āmerika.

    Kupu Taka

    Tatao ana te toro o ōna pakiaka ki te kōpū o te whenua, taea ana ngā
    papa e iwa o Rarohenga, ikeike ana te toro o ōna manga ki runga, taea ana
    ngā rangi tuangahuru
    mā toru.

  •  
    Rectangle

    Ka kai mai ngā hihi o te rā ki a Papa,
    ka kahu haere ngā rākau i tōna kiri,
    me te kukune mai o te tini manu.

    O te kararehe hei hanga oreore mō tēnei kāinga matomato. Ko ētahi ki te puhikaioreore, rere haere ai ko ētahi ki te papa, ngokingoki haere ai i tēnei ao whakamīharo i whānau mai ai rātou.

    puhikaioreore

    Ngā manga me ngā rau e noho kōpuni mai ana i te pito whakarunga o te kahiwi o te rākau, o te ngahere rānei.

    Kupu Taka
  •  
    Rectangle

    Heoi, ka hui ngā atua ki te kōrero mō tētahi hanga ka āta whakamoemiti i a rātou. Kokoa ake ana he paru, ahua mai ana he tāngata.

    Engari he kōpīpī, he wairua kore, he ngākau kōhatu te hunga nei kāore i tika tā rātou whakamoemiti i ngā atua.

    I konā ka karangahia e Hurakan he āwhā, tukitukia atu ana te iwi nei i ahua ki te paru – kahakina atu ana ki te kore.

    kahaki(na)

    Ka kawe ki tawhiti, ahakoa ehara koinā te hiahia o te mea e kawea atu ana.

    Kupu Taka
  •  
    Rectangle

    Kātahi ka tahuri ngā atua ki te tārai tangata ki te rākau. Engari he pērā anō, he takahi
    te iwi nei i tō rātou tapu, i tō rātou mana
    he matangurunguru anō te kai a ngā atua.

    matangurunguru

    Ka pōuri i te kore o te hiahia, o te wawata, o te tūmanako e eke, e tutuki.

    Ka karanga āwhā anō a Hurakan, haehaetia ana ngā tāngata nei e te ngutu o te tini pōrewakohu – me te huri mai o ngā mea
    ora katoa e noho tahi nei ki a rātou ki te tātā, ki te tukituki i a rātou.

    Ka mea ā, ka mīere te iwi nei i tāraia
    ki te rākau, oma atu ana ki te ngahere,
    huri ana hei makimaki noho ki te tāuru
    o te wao, ki reira tārere haere ai.

    Kupu Taka
  •  
    Rectangle

    Tērā anō a Xquiq, wahine tapairu o Xibalba – o Rarohenga – ka mea ki te whāwhā i te Cacao, he rākau tapu. Toro ana tōna ringa ki te whawhaki mai i te hue, puta mai ana te upoko pororere o Hunhun-Ahpu, ka tuha ki te kapu o tōna ringa.

    Hunhun-Ahpu

    He atua nō te iwi Maya, ko ia hoki te matua o ngā māhanga, a Hun-Ahpu rāua ko Zblanque.

    I konā ka hapū a Xquiq, he māhanga hautipua te hua – ko Hun-Ahpu,
    ko Zbalanque ō rāua ingoa.

    Cacao

    He rākau nō te Pokapū o Āmerika, nō roto mai i ōna kākano te kōkō (me te tiakareti).

    Kupu Taka
  •  
    Rectangle

    Ā, ka tupu a Hun-Ahpu rāua ko Zbalanque. He tama mātātoa, he atamai, he pakirehua. Ka noho ā, ka hoki
    haere te tokorua nei ki Xibalba.

    He huhua ngā mahi hei whakamātau i a rāua i reira – ko te Awa Toto, ko te Whare Taiaha, ko te Whare Hauaitu, ko te Whare Taika, ko te Whare Ahi, ko te Whare Pekapeka.

    Ko te mātātaki whakamutunga, he whakataetae pōro ki tō rāua whaea. Ānana, hinga ana te tapairu o Xilbalba.

    Me te aha, ara ake ana anō tō rāua matua, a Hunhun-Ahpu. Riro ana
    ko ia hei Atua o te Kānga.

  •  
    Rectangle

    Ā, ka hoki mai a Hun-Ahpu rāua ko Zbalanque ki te Ao Mārama. Ka piki ki te rangi ki reira iri mai ai hei mata aho i te ao, i te pō, arā, ko te rā tēnā, ko te marama tēnā.


  •  
    Rectangle

    Ka noho anō a Hurakan me te kāhui atua ki te whaihanga tangata – he mea poke ngā tāngata hou nei ki te kānga – he kānga mā, he kānga kōwhai.

    Mai i taua wā, ā mohoa noa nei, kua noho
    ko te kānga – te orokohanga ake o te iwi
    nei – koia anō hei oranga mō te iwi.

    Kua mutunga kore tā rātou whakatō,
    tā rātou kohikohi kānga. Ā, kua mutunga kore anō tā rātou whakamoemiti i ō
    rātou atua.

  •  
    Rectangle

    Ngā Mihi


    He mihi aroha ki ngā tūpuna o te iwi Maya, nā rātou i tuku iho ngā kōrero whakahirahira.


    Kaiwhakamāori: Hēni Jacob.

    Kaihoahoa: Spencer Levine.


    I whakaputaina tēnei pukapuka i te tau 2013
    mō te Tāhuhu o te Mātauranga e HANA Limited,
    Pouaka Poutāpeta 12 594, Thorndon,
    Te Whanganui-a-Tara 6144, Aotearoa.


    Ngā kōrero © Hana Pōmare.

    Ngā whakaahua © Ellie-May Logan.

    Tēnei pukapuka © Te Karauna.


    Kia pūmau te mana. Ngā tono katoa ki te kaiwhakaputa
    i te pukapuka.


    Nama take 710871.

    ISBN 1-877422-64-9.


    www.hana.co.nz

    Group Polygon

    Kupu Taka


    He rite te whakahua o ngā oropuare o te reo Maya ki tō te reo Māori.


    He āhua rite anō ngā orokati, engari:

    • Ko te ‘x’, me ‘sh’ te whakahua.
    • Ko te ‘tz’, he āhua rite ki te ‘z’, engari me tīmata te hanga
      i te oro i te wāhi e tīmata ai ‘t’.
    • Ā, ko te ‘j’, he rite ki te ‘ch’ a te Tiamana, pērā i tērā i te
      ingoa ‘Bach’.